توضیحات
سدیم آزید (Sodium Azide) یک ترکیب غیرآلی نیتروژنی است که به صورت پودر یا کریستال سفید دیده میشود. این ماده به خاطر قابلیت آزادسازی سریع نیتروژن گازی هنگام تجزیه حرارتی یا واکنش، در کاربردهایی چون سامانههای تولید گاز فوری (مثلاً کیسهٔ هوا در نمونههای قدیمیتر) و برخی واکنشهای شیمیایی استفاده شده است. سدیم آزید مادهای بسیار سمی و بالقوه خطرناک است که میتواند با فلزات سنگین مانند سرب، مس و نقره ترکیبات آزید فلزی حساس به ضربه تشکیل دهد؛ همچنین تماس آن با اسیدها موجب آزاد شدن گاز آزید هیدروژن (HN₃) میشود که بسیار سمی، ناپایدار و قابل انفجار است. بنابراین کاربرد و حمل و نقل آن تحت قوانین و پروتکلهای ایمنی سختگیرانه انجام میشود. منابع معتبر صنعتی و SDS تولیدکنندگان، نکات ایمنی ⚠ و هشدارهای تفصیلی را تشریح کردهاند.
تاریخچه کشف📜 سدیم آزید به سال ۱۸۹۰ میلادی و پژوهشهای تئودور کورتیوس (Theodor Curtius) بازمیگردد. او این ترکیب را هنگام بررسی مشتقات نیتروژندار کشف کرد. با گذر زمان، به دلیل توانایی بالای سدیم آزید در آزادسازی نیتروژن (N2)، این ماده در کاربردهایی مانند تولید گاز در کیسههای هوای خودرو🚖 (در مدلهای قدیمیتر)، مهار رشد باکتری🦠 در محلولهای آزمایشگاهی و بهعنوان عامل آغازگر در برخی سنتزهای آلی مورد استفاده قرار گرفت.
قیمت و خرید سدیم آزید از سیلور شیمی
سدیم آزید ارائه شده توسط سیلور شیمی دارای گرید for synthesis از برند معتبر Sigma Aldrich (Merck) است. گرید for synthesis نشاندهندهی کیفیت بالا و خلوص مناسب برای استفاده در سنتزهای شیمیایی و کاربردهای تحقیقاتی است و این گرید را نباید صرفاً با گریدهای دارویی یا غذایی یکسان در نظر گرفت؛ شرکت Sigma-Aldrich (Merck) از تأمینکنندگان معتبر جهانی مواد شیمیایی تحلیلی و سنتزی است و محصولات آن معمولاً تحت کنترل کیفیت دقیق تولید و بستهبندی میشوند.
سیلور شیمی، سدیم آزید مرک را با بهترین کیفیت به شهرهای تهران، اصفهان و تمام نقاط ایران ارسال میکند.
برای اطلاع از قیمت به روز سدیم آزید مرک و سفارش محصول،کلیک کنید:
سدیم آزید چیست؟
سدیم آزید (NaN₃) یک نمک یونی غیرآلی متشکل از کاتیون سدیم (⁺Na) و آنیون آزید (⁻N₃) است. آنیون آزید (⁻N₃) ساختاری خطی دارد و در حالت آزاد ناپایدار است، اما در قالب نمک سدیم آزید نسبتاً پایدار محسوب میشود. این ترکیب در اثر حرارت (حدود ۳۰۰ درجه سانتی گراد) طبق واکنش، تجزیه میشود: ( 2NaN₃(s) → 2Na(s) + 3N₂(g) )، در این فرآیند، گاز نیتروژن آزاد میشود که مبنای عملکرد سامانههای تولید گاز مانند کیسههای هوای خودروهای قدیمی🚖 است. سدیم آزید جامدی سفید و بیبو است و در آب💧 نسبتاً محلول میباشد (حدود ۴۰ گرم در لیتر در دمای ۲۵ درجه سانتیگراد). سدیم آزید در صنایع و آزمایشگاهها بهعنوان منبع آنیون آزید در سنتز ترکیبات آلی و آلیفلزی، و در گذشته برای تولید گاز نیتروژن در سامانههای گازساز (مانند ایربگ) استفاده میشده است. سدیم آزید در طبقهبندی GHS بهعنوان مادهای بسیار سمی (Acute Toxicity, Category 2) و خطرناک برای محیط زیست آبی (Aquatic Acute 1) شناخته میشود و استفاده از آن تنها در مراکز دارای تهویه، تجهیزات حفاظت فردی و پروتکل ایمنی مجاز است.
سدیم آزید دارای دو فاز بلوری پایدار است: فاز α با ساختار رومبوهدرال (α-NaN₃) و فاز β با ساختار هگزاگونال (β-NaN₃) که در دماهای مختلف پایدارند.
⬅ از نام های دیگر این ترکیب میتوان به سدیم تری نیترید (Sodium trinitride) و Azide of sodium اشاره کرد.
خواص شیمیایی و فیزیکی سدیم آزید
| ویژگی | مقدار / توضیحات |
|---|---|
| جرم مولکولی | ۶۵.01g/mol |
| شکل ظاهری | پودر یا بلور سفید |
| نقطه جوش | ۳۰۰ درجه سانتی گراد در ۱۰۱۳ هکتو پاسکال (تجزیه شدید) |
| نقطه ذوب | ۲۷۵ درجه سانتیگراد (تجزیه) |
| چگالی | ۱.85g/cm³ در ۲۰ درجه سانتی گراد |
| حلالیت | 408g/L |
| بوی خاص | بیبو |
| سمیت | بسیار بالا (حتی در دوزهای کم) |
| دمای ذخیره سازی | ۱۵-۲۵°C |
توجه: کلیه اطلاعات و کاربردهای ذکر شده در این متن صرفا جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارند. برای هرگونه استفاده، مصرف یا به کارگیری سدیم آزید در صنایع مختلف، حتما با متخصصان مربوطه مشورت نمایید.
ویژگیها و کاربردهای سدیم آزید
هشدار اولیه: بسیاری از کاربردهای تاریخی سدیم آزید (مثل استفاده مستقیم در سازوکار کیسهٔ هوا) بهدلیل خطرات عملی و ایمنی متوقف یا به طور قابلتوجهی تغییر یافتهاند؛ امروزه کاربردهای عملی این ماده عمدتاً در شرایط کنترلشدهٔ صنعتی یا تحقیقاتی و با رعایت پروتکلهای ایمنی سختگیرانه انجام میشود.
۱- منبع آنیون آزید و گاز نیتروژن:
• سدیم آزید به عنوان تأمینکنندهٔ آنیون ⁻N₃ در واکنشهای آزیدی (مانند آزیداسیونها، واکنشهای نیتروژندار سازی، و تبدیلهای خاص) که در سنتز داروها و پلیمرها هم کاربرد دارند استفاده میشود.
• سدیم آزید در اثر تجزیه سریع، مقدار زیادی گاز نیتروژن آزاد میکند (تجزیه در دماهای نسبتاً بالا (تجزیهٔ حرارتی) رخ میدهد و در شرایط عادی پایدار است).
✅ کاربرد:
• استفاده در سنتز ترکیبات آلی حاوی گروه آزید، آمادهسازی واسطههای نیتروژندار در حوزهٔ شیمی آلی تحقیقاتی.
• در کیسه هواهای خودروها بهعنوان گاز ساز اصلی برای باز شدن سریع ایربگها در تصادفات: وقتی که خودرو دچار حادثه میشود، سدیم آزید داخل کیسه هوا به سرعت به فلز سدیم و گاز نیتروژن تبدیل و کیسه هوا به سرعت (صدم ثانیه) باد میشود. در کیسه هواهای جدید معمولاً از ترکیباتی مثل نیترات گوانیدین استفاده میشود و سدیم آزید در مدلهای قدیمیتر کاربرد داشته است.
واکنش درون کیسه هوا: 🔹2NaN3(s) → 2Na(s) + 3N2 (g) , 6Na(s) + Fe2O3 → 3Na2O(s) + 2Fe , Na2O(s) + 2CO2(g) + H2O(g) → 2NaHCO3(s)🔹
• در تهیه آنتیبیوتیکها، مواد ضد ویروس و ترکیبات تحقیقاتی.
⚠ نکته ایمنی: این کاربردها باید در هود و با کنترل دقیق دمایی و مقادیر کم انجام شود تا از انتشار گاز یا تجمع آزیدها جلوگیری شود. به دلیل خطرات، جایگزینها و روشهای با ایمنی بالاتر در بسیاری موارد ترجیح داده میشوند.
۲- عامل احیاء و واکنشگر تحلیلی:
• در برخی روشهای شیمی تجزیه و تحلیلِ ویژه، سدیم آزید بهعنوان منبع آنیون آزید یا بهعنوان یک معرف کاربرد دارد؛ اما به دلیل سمیت و خطرهای عملی، اکثر روشهای استاندارد تمایل به استفاده از جایگزینهای ایمنتر دارند.
✅ کاربرد:
• در فرآیندهای آنالیزی که حضور یا حذف گروههای خاصی نیاز است؛ اما کاربرد آنالیتیکی معمولاً جایگزینهایی ایمنتر نیز دارد.
• استفاده در تستها یا روشهای تحقیقاتی خاص که نیازمند آنیون آزید به عنوان پارامتر واکنشی هستند؛ این کاربرد معمولاً در مراکز تحقیقاتی و تحت مجوز انجام میشود.
۳- کاربرد صنعتی:
• سدیم آزید در برخی فرآیندهای صنعتی بهعنوان واسطه یا عامل تأمین آنیون آزید بهکار رفته است، اما کاربردهای عمومی آن کاهش یافته و بیشتر به حوزههای تخصصی و کنترلشده محدود شده است. در صنایع خودروسازی مدرن، بهجای سدیم آزید عموماً از ترکیباتی با خطر کمتر استفاده میشود.
✅ کاربردها:
• کاربردهای صنعت خودکارسازی قدیمی یا کاربردهای تحقیقاتی مشخص؛ در صنایع خودروسازی، ترکیبات آزیدی (نه لزوماً سدیم آزید) به طور تاریخی در کیسههای هوا به کار رفتهاند، اما این کاربرد حساس است و تحت کنترلهای دقیق باید انجام گیرد.
۴- تحقیقات بیولوژیکی:
• آنیون آزید بهعنوان مهارکنندهٔ آنزیمی (مثلاً مهارکنندهٔ سیتوکروم c اکسیداز) در مطالعات مکانیزمی بهکار میرود، اما بهخاطر سمیت سیستمیک و خطرات عملی، کاربرد آن محدود و کنترلشده است.
✅ کاربرد:
• مطالعات مکانیزمیک آنزیمها یا مدلسازی مسیرهای سمی در آزمایشهای تخصصی؛ همواره با جایگزینهای کمتر خطرناک سنجیده میشود.
۵- مهار متابولیک / بیوشیمی (Metabolic inhibitor):
• سدیم آزید یک مهارکنندهٔ قوی فسفوریلاسیون اکسیداتیو است؛ آنیون آزید با مهار سیتوکروم c اکسیداز (کمپلکس IV) مانع انتقال الکترون و مصرف اکسیژن در میتوکندری میشود و در نتیجه تنفس سلولی متوقف میگردد. به همین دلیل در مطالعات متابولیک و آزمایشهای سلولی بهعنوان ابزار تحقیقاتی استفاده میشود، ولی بخاطر سمیت بالا باید با احتیاط بسیار مصرف شود.
✅ کاربردها:
• در آزمایشگاههای سلولی و بیوشیمی بهعنوان افزودنی برای جلوگیری از رشد میکروبی در محلولها یا به عنوان معرف در مطالعات مکانیزمهای تنفسی استفاده میشود؛ با این حال بهخاطر سمیت بالا باید با احتیاط و در شرایط کنترل شده مصرف شود.
• در غلظتهای بسیار پایین (کمتر از ۰٫۱٪)، سدیم آزید به محلولهای آزمایشگاهی افزوده میشود تا از رشد میکروارگانیسمها جلوگیری کند، اما استفاده از آن بهعنوان ضدعفونیکننده یا در کشاورزی به دلیل سمیت و خطرات محیطی ممنوع است.
• سدیم آزید در محلولهای همولیز کننده مانند WCLB نیز برای حفظ پایداری و جلوگیری از آلودگی میکروبی استفاده میشود.
۶- در صنایع نظامی و پیشرانها:
• بهخاطر توانایی تولید سریع گاز، سدیم آزید تاریخچهای از استفاده در برخی محصولات گازساز و سیستمهای پیشران دارد؛ اما هرگونه کاربرد در این حوزهها بسیار کنترلشده، مقرونبهصرفه و تحت قوانین و مقررات مربوطه قرار دارد و انتشار جزئیات فنی یا تجاری معمولاً محدود است.
یادآوری مهم: به خاطر ماهیت سمی و پتانسیلِ ایجاد ترکیبات انفجاری، کاربرد سدیم آزید عمدتاً در محیطهای کنترلشده و با حضور افراد متخصص و مجوزهای لازم انجام میشود.
بازار خرید و فروش جهانی سدیم آزید
سدیم آزید یک مادهٔ نسبتاً تخصصی است و تولید آن عمدتاً توسط شرکتهای شیمیایی صنعتی در مقیاس کنترل شده انجام میشود. تقاضا معمولاً از سمت مراکز تحقیقاتی و صنایع خاص (که هنوز از سدیم آزید استفاده میکنند) میآید. بهدلیل خطرات ایمنی، بسیاری از کاربردهای مصرفی پرخطر با جایگزینهای ایمنتر جایگزین شدهاند.
🏭 تقاضا: در سطح جهانی تقاضا محدود و تخصصی است؛ بهطور عمده برای کاربردهای آنالیتیک، سنتزی و برخی تولیدات صنعتی تخصصی.
🌍 جغرافیا: مراکز تحقیقاتی و بازارهای علمی در آمریکای شمالی، اروپا و آسیا بیشترین تقاضای تخصصی را ایجاد میکنند. بیشترین تولیدکنندگان این ماده در کشورهای چین، هند، ایالات متحده و آلمان قرار دارند. بهدلیل خطرات زیاد در حملونقل✈ و انبارداری🚪، قوانین سختگیرانهای برای صادرات و واردات آن وضع شده است. عرضهکنندگان کلیدی مانند TCI، Merck (Sigma-Aldrich)، Fluorochem و سایر تولیدکنندگان تخصصی در گزارشهای بازار نام برده میشوند.
📉 با توجه به روند جایگزینی مواد پرخطر با گزینههای ایمنتر، انتظار رشد سریع بازار عمومی برای سدیم آزید محتمل نیست؛ اما بهدلیل کاربردهای تخصصی، تقاضای مداوم برای گریدهای تحقیقاتی و آنالیتیک وجود دارد.
نکات ایمنی در نحوه استفاده و نگهداری از سدیم آزید
سدیم آزید یک مادهٔ بسیار خطرناک است، خواندن کامل و پیروی از SDS (دیتاشیت ایمنی) الزامی است.
در ادامه نکات ایمنی کلیدی که باید روی صفحهٔ محصول و بستهبندی قید شود آمده است:
⚠ سمیت و اثرات انسانی:
• مسمومیت حاد از طرق بلع، استنشاق یا تماس پوستی میتواند منجر به علائم گوارشی (تهوع، استفراغ)، سرگیجه، سردرد، تپش قلب، نارسایی قلبی و مشکلات عصبی شود. تماس شدید میتواند کشنده باشد.
• تماس با پوست میتواند جذب سیستمیک داشته باشد؛ لذا تماس مستقیم با پوست باید به هر صورت جلوگیری شود.
⚠ واکنشهای خطرناک شیمیایی:
• واکنش با اسیدها: تولید هیدرازوییک اسید (HN₃) که گازی سمی، فرّار و بسیار خطرناک (هم قابل انفجار در برخی شرایط) است.
• واکنش با فلزات سنگین یا مس/نقره/سرب: تشکیل فلزآزیدها که میتوانند حساس، انفجاری و خطرناک باشند. بنابراین هرگونه تماس با سطوح یا ظروف فلزی باید با دقت و هماهنگ با دستورالعمل SDS صورت گیرد (معمولاً استفاده از ظروف شیشهای یا پلاستیکی مناسب توصیه میشود).
• گرما/شوک مکانیکی: در شرایط نامناسب، تجزیهٔ ناگهانی و تولید گاز میتواند رخ دهد.
⚠ تجهیزات حفاظت فردی (PPE):
• پوشش کامل پوست (روپوش آزمایشگاهی)، دستکش مقاوم (مثلاً نیتریل، اما بسته به کاربری باید بررسی شود)، عینک ایمنی یا ژنراتور صورت (face shield)، و در صورت احتمال انتشار گرد و غبار یا بخار، ماسک تنفسی مناسب یا هود شیمیایی الزامی است.
⚠ تهویه و انبارش:
• سدیم آزید را هیچگاه در انبار یا فضاهایی با اسیدها یا فلزات ذخیره نکنید.
• در ظروف محکم، مقاوم در برابر خوردگی، و با برچسب واضح نگهداری و در قفسهای خشک، خنک و دارای تهویه مناسب قرار دهید.
• از منابع حرارتی یا جرقهزا دور نگه دارید.
⚠ کمکهای اولیه به طور خلاصه:
• تماس پوستی: فوراً با آب فراوان و صابون بشویید و لباسهای آلوده را درآورید؛ سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
• تماس چشمی: شستشوی چشم با آب ولرم حداقل ۱۵ دقیقه و مراجعه فوری به پزشک.
• استنشاق: فرد را به هوای تازه منتقل کنید؛ در صورت مشکل تنفسی فوراً اورژانس خبر کنید.
• بلع: به هیچ وجه استفراغ القا نکنید مگر توسط پزشک؛ سریعاً به مرکز کنترل مسمومیت و اورژانس مراجعه کنید.
⚠ دفع و پسماند:
• پسماندهای حاوی سدیم آزید باید مطابق مقررات محلی دفع مواد خطرناک و طبق دستورالعمل SDS بیخطرسازی شوند؛ هرگز پسماند را در فاضلاب نریزید (امکان تشکیل فلزآزید در لولههای فلزی و خطر انفجار وجود دارد). اغلب روشهای بیخطرسازی شامل اکسیداسیون کنترلشده تحت شرایط مجاز یا تسلیم به شرکتهای مجاز دفع پسماند خطرناک است.
⚠ سدیم آزید در بسیاری از کشورها تحت مقررات مربوط به مواد سمی، انفجاری یا خطرناک قرار دارد. تهیه، حملونقل، نگهداری و دفع آن نیاز به رعایت قوانین محلی و بینالمللی (مقررات مواد خطرناک، دستورالعملهای SDS و نیاز به مجوزهای خاص در برخی حوزهها) دارد.
سوالات متداول
۱- سدیم آزید برای چه مواردی استفاده میشود؟
سدیم آزید در صنایع خودروسازی برای تولید گاز نیتروژن در کیسههای هوا (Airbags)، در آزمایشگاهها بهعنوان بازدارنده میکروبی (Preservative) و در سنتز ترکیبات آلی آزیدی استفاده میشود.
۲- آیا سدیم آزید ۰.۰۲٪ سمی است؟
بله، حتی در غلظتهای پایین (۰.۰۲٪) نیز میتواند برای سلولهای زنده، باکتریها و انسان سمی باشد و باید با احتیاط و در محیط کنترلشده استفاده شود.
۳- آیا هنوز از سدیم آزید در کیسههای هوا استفاده میشود؟
در گذشته ماده اصلی مولد گاز در کیسههای هوا بود، اما بهدلیل سمیت بالا و خطر انفجار، امروزه بیشتر با ترکیبات ایمنتر مانند نیترات گوانیدین جایگزین شده است.
۴- سدیم آزید چه تأثیری بر باکتریها دارد؟
بهعنوان مهارکننده زنجیره تنفسی باکتریها عمل میکند و رشد آنها را متوقف میسازد، به همین دلیل در محلولهای نگهدارنده آنتیبادیها و آنزیمها استفاده میشود.
۵- کاربردهای رایج آزیدها چیست؟
آزیدها در سنتز ترکیبات آلی، داروسازی، مواد منفجره، شیمی آلی فلزات و فناوریهای بیوشیمیایی (مثل کلیککمیا) کاربرد دارند.
۶- آیا سدیم آزید برای سلولها سمی است؟
بله، سدیم آزید با مهار آنزیم سیتوکروم اکسیداز در میتوکندری، تنفس سلولی را متوقف کرده و برای سلولهای زنده بسیار سمی است.
جمعبندی
سدیم آزید (NaN₃) یک معرف شیمیایی با کاربردهای تحقیقاتی و صنعتی تخصصی است اما بهدلیل سمیت بسیار بالا و خطرات واکنشپذیری (تولید HN₃ با اسیدها، تشکیل آزیدهای فلزی منفجره) باید صرفاً در مراکز دارای تجهیزات، آموزش و مجوزهای لازم استفاده شود. محصول عرضهشده توسط Sigma–Aldrich (Merck) و توزیعشده از طریق سیلور شیمی با گرید for synthesis مناسب کاربردهای سنتزی تحقیقاتی است.
برای بازدید از فروشگاه و سفارش سدیم آزید مرک و سایر محصولات شیمیایی،کلیک کنید:
سیلور شیمی –
ما تلاش کردهایم تمامی اطلاعات فنی مربوط به این محصول را بهصورت دقیق و جامع در اختیار شما قرار دهیم. در صورتی که نیاز به بررسی جزئیات بیشتر دارید، میتوانید به صفحه اختصاصی این محصول در سایت شرکت مرک (Merck) مراجعه نمایید.
برای اطلاع از قیمت بهروز، موجودی و ثبت سفارش، لطفاً به بخش «سفارش محصول» از منوی بالای صفحه مراجعه کرده و از طریق یکی از راههای ارتباطی درجشده با ما در تماس باشید.
در صورت داشتن هرگونه سوال یا نیاز به مشاوره تخصصی، خوشحال میشویم در بخش نظرات پاسخگوی شما باشیم.